Anna Rzeczycka
	Tatarak

Francuska prapremiera Tataraku zainaugurowała, w obecności samego Andrzeja Wajdy, wielką retrospektywę jego twórczości w paryskiej Cinémathčque przy ulicy Bercy 51, w czasie której obejrzeć będzie można do 21 marca 2010 r. 38 filmów fabularnych polskiego reżysera, 5 jego dokumentów oraz 8 filmów nakręconych dla telewizji. Na zakończenie retrospektywy 21 marca wyświetlony zostanie filmowy portret Wajdy "Andrzej Wajda: róbmy zdjęcie", zrealizowany przez 4 studentów jego mistrzowskiej szkoły filmowej w czasie pracy nad Katyniem.
Jak zauważa francuski krytyk filmowy Jean-Luc Douin, pierwszą rzeczą, jaką należy powiedzieć o Andrzeju Wajdzie, jest to, że jest on Polakiem i że w historii kina niewielu jest filmowców, którzy z równą wiernością i pasją związali się z historią i kulturą swego kraju jak on. Wajda - pisze Douin w dossier prasowym pokazów w Cinémathčque - jest bardziej Polakiem niż Bergman był Szwedem, Fellini Włochem, Bunuel Hiszpanem, a Welles Amerykaninem. Wajda - czołowy przedstawiciel polskiej kinematografii, jej najważniejszy ambasador - potrafi ukazać tożsamość narodu bohaterskiego i patriotycznego mimo wszystkich rozdzierających go konfliktów.
W programie retrospektywy znajdą się więc wszystkie najważniejsze dzieła Andrzeja Wajdy, filmy, które towarzyszyły polskiej historii, były komentarzem do niej i jej artystyczną parabolą: Pokolenie, Kanał, Popiół i diament, Lotna, Popioły, Wesele, Wszystko na sprzedaż, Ziemia obiecana, Człowiek z marmuru, Człowiek z żelaza, Korczak, Pan Tadeusz, Zemsta, Solidarność, Katyń.

Pokazane także zostaną filmy z drugiego nurtu jego twórczości, nurtu osobistego, refleksyjnego, w którym nie ma polityki i wielkiej historii, lecz jest zaduma nad życiem i melancholijny zachwyt przyrodą. Do takich filmów należą Brzezina, Panny z Wilka i Tatarak. Wszystkie trzy są ekranizacją prozy Jarosława Iwaszkiewicza. W jednym z wywiadów dla polskiej prasy Wajda tak mówił o swym spotkaniu z Iwaszkiewiczem: "Mnóstwo naszego życia oddaliśmy polityce, walce o wolność. Oczywiście nie żałuję, że tworzyłem filmy, które starały się poszerzać pole wolności. Ale zdrowie psychiczne i naturalna potrzeba zastanowienia się nad sobą wymagała, by robić też inne filmy. I cieszę się, że spotkałem właśnie Jarosława Iwaszkiewicza, że on dał mi szansę."

Tatarak to historia Marty - żony lekarza w nadwiślańskim miasteczku, kobiety, która w Powstaniu Warszawskim straciła dwóch synów, a teraz jest śmiertelnie chora, chociaż jeszcze nie wie, że jej koniec jest bliski. Przypadek sprawia, że w jej życiu pojawia się młody mężczyzna, który wzbudza w niej tęsknotę za młodością i erotycznymi uniesieniami. Rolę Marty gra jedna z ulubionych aktorek Wajdy - Krystyna Janda. I ona także napisała część scenariusza filmu, ponieważ w czasie pracy nad Iwaszkiewiczowskim tekstem na raka zachorował jej mąż - Edward Kłosiński, przyjaciel Wajdy i operator wielu jego filmów. Zdjęcia do Tataraku musiały zostać przerwane, a gdy je wznowiono, Janda pokazała Wajdzie swe zapiski z okresu choroby i śmierci męża i wraz z reżyserem postanowiła opowiedzieć o tym przed kamerą. Tatarak składa się więc z ekranizacji opowiadania Iwaszkiewicza i wplecionej weń części dokumentalnej, w której aktorka w ciemnym, pustym pokoju hotelowym mówi z pamięci, beznamiętnym "obiektywnym" głosem przejmujący tekst o śmierci kogoś najbliższego. Obie historie krzyżują się, Janda gra zarówno doktorową Martę jak i siebie samą. W podwójnej roli występuje także Andrzej Wajda. Jest autorem filmu, który oglądamy, a równocześnie widzimy go za kamerą: starego reżysera kręcącego Tatarak Iwaszkiewicza - opowiadanie o pogoni starzejącej się kobiety za życiem i młodością. W dniu śmierci swojego męża Krystyna Janda nie odwołała przedstawienia, poszła grać - mówi nam o tym sama z ekranu. Dzięki sztuce udało jej się przezwyciężyć cierpienie i znaleźć ukojenie. Sztuka jest jedyną rzeczą - zdaje się nam mówić Andrzej Wajda - która pozwala nam oswoić się z perspektywą śmierci.

Anna Rzeczycka

STRONA GŁÓWNA